أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
196
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
و آنزنانى كه ايشان فاحشه و ناشايستى و زنا كنند از زنان شما يعنى آنان كه آزادانند بريشان چهار گواه مؤمن عدل بر گيريد اگر ايشان گواهى دهند بر زناى اين زنان حكم ايشان آنست كه ايشان را در خانههاى خويش باز داريد و حبس كنيد عقوبت ايشان را تا آنگه كه ايشان در خانهها متوفّى شوند تا خداى تعالى در حكم ايشان طريقى و راهى پيدا گرداند و اين سبيل و راه نكاح است كه بدان از سفاح و زنا مستغنى شوند و گفتهاند كه : حدّ است و اين در اوّل اسلام بود بآيت « الزَّانِيَةُ وَ الزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ واحِدٍ مِنْهُما مِائَةَ جَلْدَةٍ » منسوخ گشت و چون اين آيت آمد پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : خذوا عنّى قد جعل اللّه لهنّ سبيلا ، آنگه حقّ تعالى فرمود كه : آن دو شخص يعنى از زن و مرد كه اين فاحشه كنند ايشان را برنجانيد و مذمّت و سرزنش كنيد ايشان را اگر باز گردند از آن و توبه كنند و عمل بد خود را باصلاح آورند از ايشان اعراض كنيد و دست از سرزنش و مذمّت ايشان بداريد كه خداى تعالى توبه پذيرنده و مهربان است ؛ چون توبه كنند گناه ايشان بيامرزد و بريشان رحمت كند . [ سوره النساء ( 4 ) : آيات 17 تا 18 ] إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِنْ قَرِيبٍ فَأُولئِكَ يَتُوبُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَ كانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً ( 17 ) وَ لَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ حَتَّى إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ وَ لا الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَ هُمْ كُفَّارٌ أُولئِكَ أَعْتَدْنا لَهُمْ عَذاباً أَلِيماً ( 18 ) آنگه بيان كرد كه توبهء كه راست و توبهء كه قبول است گفت كه : خداى تعالى توبه قبول كند و بپذيرد از آن كسانى كه ايشان بجاهلى و نادانى عملى بد و گناهى كنند و بدى نتيجهء جهل و سفه باشد آن كسانى كه ايشان عاقل و دانا باشند ارتكاب قبايح نكنند متابع شهوات نشوند ، چون گناه كنند خود را دريابند پيش از آنكه در توبه بريشان بسته شود و چنگ أجل ناى گلوى ايشان گيرد با خداى گردند و توبه كنند خداى تعالى توبهء ايشان قبول كند و هميشه خداى دانا و درست كار و درست گفتار بوده است و باشد ، و زمان [ قريب ] قبل حضور اجل باشد ابن عبّاس گفت : پيش از آنكه سلطان اجل به دو نازل شود آنگه توبه نيست كسانى را كه ايشان بدى و ناشايست كنند و از آن باز نگردند